Verwenzorg maakt het leven mooier - Nu ook wetenschappelijk bewezen!

Het maakt het leven mooier voor de patiënt én de verzorger: verwenzorg. Die is bedoeld om mensen die langdurig afhankelijk zijn van zorg, te verrassen met extra aandacht. Maar de begeleiding bij de verwenactiviteiten kan beter worden afgestemd op de doelgroep.

Dat is de belangrijkste conclusie van het onderzoek ‘Verwenzorg in het bijzonder’. Het verscheen deze week in boekvorm en werd in april op het opleidingscentrum RINO Zuid in Eindhoven overhandigd aan Joke Zwanikken-Leenders, de vrouw die in Nederland de verwenzorg op de kaart heeft gezet.

 

 

“Hier word ik heel blij van”, zegt Zwanikken-Leenders. “Het is fijn dat onze bescheiden poging wat vreugde te brengen in levens die zich van dag tot dag voortslepen, nu ook is opgemerkt door de wetenschap. Verwenzorg is daarmee als het ware naar een hoger niveau getild.”

Verwenzorg bestaat naast reguliere medische zorg. De extra aandacht voor patiënten komt niet alleen van professionals. Ook familie, vrijwilligers, bedrijven en maatschappelijke organisaties kunnen verwenzorg aanbieden. Voor het eerst is deze vorm van zorg nu wetenschappelijk onderzocht. Petri Embregts en Annelies van Heijst zijn de initiatiefnemers van het onderzoek.
Beiden zijn als hoogleraar verbonden aan de Tilburg University. “Er wordtaangenomen dat verwenzorg goed is”, zeggen de wetenschappers. “Maar er bestaat weinig systematisch doordachte kennis en inzicht over dit aandachtsveld. Met dit boek is hiervoor nu een eerste stap gezet.”

Met drie andere onderzoekers stellen ze in ‘Verwenzorg in het bijzonder’ vast dat verwenzorg sinds het ontstaan in de jaren zestig een sterke positieve invloed heeft gehad op zowel de gevers van de zorg als de ontvangers. Onder meer door
diepgaande analyse van archiefmateriaal, participerende observatie en interviews met sleutelfiguren uit de verwenzorg én met mensen die zelfverwenzorg ontvingen, komen ze tot een aantal conclusies:

• Mensen blij willen maken
Verzorgers (vrijwilligers en professionals) geven verwenzorg omdat ze
iets goeds willen doen voor één concreet persoon of een groep. Ze willen
mensen blij maken. Een uitgevoerde verwenactiviteit wordt achteraf door
hen beschreven als verrijkend of nuttig. De deelnemers ervaren een groot
gevoel van dankbaarheid. “Zien genieten is zelf genieten,” zegt een
geïnterviewde hierover in het onderzoek.

• Maatschappelijk ondernemen: positief voor imago
Deze ervaringen worden gedeeld door bedrijven en maatschappelijke
ondernemingen die verwenzorg mogelijk maken. Maar voor hen gelden
nog andere argumenten om verwenzorg als iets positiefs te ervaren. Zij
zien hun medewerking aan deze zorg als een vorm van maatschappelijk
ondernemen en ervaren dat het goed is voor hun imago. Mike Leers, oudbestuursvoorzitter
van zorgverzekeraar CZ, noemde verwenzorg
bijvoorbeeld “ideeën gericht op geluk in een klein doosje”. De verzekeraar
stelde in 2004 de CZ Verwenzorgprijs in. Dit evenement verzekert CZ
ieder jaar van veel publiciteit.

• Leefwereld verbreed
Zorgontvangers geven aan dat de verwenzorg hun leefwereld verbreedt.
Ze vertellen aan de onderzoekers dat ze veel plezier beleven aan de
voorpret van een activiteit, dat ze nieuwe dingen leren, even uit de sleur
zijn in een andere omgeving en ook nieuwe mensen leren kennen.
Onderdeel van het onderzoek was een observatie van een georganiseerde
kookworkshop voor mensen met een verstandelijke beperking. Een van
de deelnemers had door de kamer gesprongen van vreugde toen ze de
uitnodiging hiervoor kreeg.

Valkuilen


Hoewel zorggevers en -ontvangers dus vooral plezier beleven aan verwenzorg, blijkt ook uit het onderzoek dat de afstemming tussen verwenideeën en de uitvoering van die plannen beter kan. Hier is voor de verwenzorg nog winst te halen: “Om de geschonken aandacht werkelijk persoonlijk te maken, is afstemming op de zorgbehoefte een must,” aldus de onderzoekers.
Omdat de doelgroep kwetsbaar is, en deze niet altijd goed zijn verlangens of ervaringen kan uiten, gaat dit soms mis.


Verwenzorg wordt vaak aan een groep patiënten aangeboden, maar niet iedereen in een groep heeft dezelfde wensen. Valkuilen zijn de moeilijkheidsgraad of intensiteit van een activiteit. Ook geven de respondenten aan dat lichamelijke aandacht, zoals een bezoek van een kapper of schoonheidsspecialist, soms ervaren wordt als weer een medische handeling of
ongewenste intimiteit. Daarnaast vertellen professionals in de zorg dat door de toegenomen tijdsdruk en de bezuinigingen de begeleiding en een goede afstemming van verwenactiviteiten ook onder druk komt te staan.
Uit het onderzoek blijkt ook dat zorgverleners alert moeten zijn op juist de kleine signalen: willen mensen hun jus op of naast de aardappelen? Verwenzorg kan dat ene doorslaggevende verschil zijn.

(Door: Petra van Asten)


Terug naar overzicht